foto's: Jos Knaepen

Zonder geluid zou stilte niet bestaan, net zoals licht zich slechts kan bevestigen door de aanwezigheid van duisternis en het bestaan van hard uitsluitend afhangt van dat van zacht… én vice versa, natuurlijk. Een gesprek met drummer-percussionist-componist Eric Thielemans (33) geeft een nieuwe dimensie aan het begrip ‘perceptie’ en levert een andere kijk op de alledaagse, zintuiglijke belevenissen op. Hij lijkt wel met een gigantische loep door het leven te gaan, te oordelen naar de manier waarop hij de evidentste elementen uit het dagelijkse leven weet uit te vergroten tot monumentale evenementen, waarop je maar niet uitgekeken raakt. Zo had ik laatst een gesprek met hem over het begrip ‘stilte’, waarna ik - een aantal inzichten rijker - naar huis terugkeerde.
Bij bassist Barre Phillips, een van de muzikanten die deelnemen aan Eric Thielemans’ nieuwste project “Rrauw!”, ontlokt diens samenwerking met Eric volgende uitspraak :”For me, silence is the strongest aspect of the musical experience. Though we have many different kinds of silence -waiting silence, suspense silence, loud silence, calm silence, etc. etc.- the main force of silence is that it contains all of the future, any sounds can come out of it, which to me makes it more strong than the sounds themselves -potential and expectancy ruling over doing.”
“Rrauw!” is een soort van multimediaproject dat al ongeveer anderhalf jaar groeit in de hoofden van initiatiefnemer Eric Thielemans en zijn medemuzikanten Barre Phillips (contrabas), Erik Vermeulen (piano) en sinds kort ook Jean-Yves Evrard (gitaar). Het zag voor de allereerste keer het daglicht op 5 juli ll. in “Les Bains::Connective”, het inmiddels veel besproken soort van kunstencentrum-zonder-grenzen dat ervoor zorgt dat het vervallen, in art deco-stijl opgetrokken, gemeentelijk zwembad van Vorst eindelijk een nieuwe bestemming krijgt.
Aan de voorbereiding van “Rrauw!”, omschreven als “een collectief onderzoek naar verschillende kwaliteiten van stilte”, die in diverse stadia en op verschillende locaties heeft plaatsgevonden, met de uiteindelijke bedoeling een Gesamtwerk tot stand te brengen, hebben nogal wat artiesten uit verschillende disciplines (muziek, visueel spektakel, performance, documentaire, installatie, woord, licht en ruimte) en in allerlei combinaties met elkaar samengewerkt. Deze creatie, die niet alleen een veelvoud aan perspectieven over de stilte als centraal thema in de verf zet, maar er ook het multimediakarakter van blootlegt, heeft tevens een documentair aspect, aangezien het project zelf gedocumenteerd en de deelnemende artiesten zowel door een reporter als door zichzelf geportretteerd worden. De persoonlijke bijdrage van al deze artiesten is werkelijk maximaal in het verwezenlijken van deze creatie, waarbij de initiatiefnemer uitsluitend de rol van katalysator speelt.

Eric Thielemans :”N.a.v. een project met een Mexicaanse danseres bevond ik mij zowat anderhalf jaar geleden in Baja California (in het noorden van Mexico), aan de rand van de woestijn, waar ik het grootste deel van de tijd helemaal alleen heb doorgebracht. Twee maanden lang bezinnen, weg van alle drukte, met een horizon die aan de ene kant bestond uit woestijn en aan de andere kant uit oceaan : een betere gelegenheid om alles in m’n hoofd weer op z’n plaats te krijgen, had ik nooit kunnen dromen. Het stelde mij in staat om enerzijds de synthese te maken van een aantal ervaringen die ik tot dan toe had opgedaan en anderzijds gestalte te geven aan de immense drang tot creëren die al een hele tijd in mij sluimerde. Ik heb er bovendien veel gelezen : “Silence” van Cage, bijvoorbeeld. Een en ander heeft haast meteen en bijna als vanzelfsprekend geresulteerd in het project “Rrauw!”.
Een heel belangrijke rol in dat project wordt gespeeld door Barre Phillips, die ik destijds heb leren kennen via pianist Eddy Loozen. In 1998 hebben wij in trio een aantal opnamen gemaakt. Toen ik hem ergens begin vorig jaar vroeg of hij bereid was aan dit project mee te werken, stemde hij zonder aarzelen toe.
Via Musiclab ben ik terechtgekomen in ‘Les Bains::Connective’, destijds, n.a.v. een project dat er ooit door de gebroeders Malstaff is bedacht, uitgegroeid tot een socio-artistiek laboratorium. Musiclab bestaat hoofdzakelijk uit een comité van muzikanten, waar ikzelf dus nu ook deel van uitmaak. De nadruk ligt er op ‘onderzoek’, bijvoorbeeld via workshops e.d., al worden publieke voorstellingen van afgewerkte projecten er uiteraard niet uitgesloten, zoals trouwens in het geval van “Rrauw!”.
Het merkwaardige aan Les Bains::Connective is, dat ik er vanaf het begin de scheidingslijn tussen mijn beroepsactiviteiten en mijn privéleven volledig heb voelen vervagen, waardoor ik bijna geneigd ben er de term ‘artist in residence’ in de meest letterlijke zin te beschouwen : ik werk én leef er en ik voel me er goed. Zulke plekken zijn bijzonder zeldzaam in de wereld en ik heb er een gevonden op slechts een paar kilometer van mijn thuisadres!
Ik heb in Les Bains::Connective onlangs het project “Rrauw!” al eens solo uitgevoerd om er, als initiatiefnemer en eindverantwoordelijke, toch enigszins op voorbereid te zijn op m’n instrument. Het eigenlijke project is echter volledig op improvisatie gericht. Vóór 5 juli ll., m.a.w. de dag dat het voor de allereerste keer aan het publiek werd voorgesteld, hadden de muzikanten het nog nooit samen uitgevoerd.”
Wat versta jij onder ‘improvisatie’?
Eric Thielemans :”Het begrip ‘improvisatie’ dekt een vrij grote lading en kan, grosso modo, althans wat mij betreft, beschouwd worden als een middel of een doel, of beide.
Voor mij genereert muziek spelen automatisch een vorm van meditatie, net zoals bv. het uitvoeren van yoga-oefeningen dat kan doen. Hoge frekwenties, veroorzaakt door hoge noten, die de materie etherisch maken, helpen ons, op z’n minst virtueel, te ontsnappen aan de aardse verbondenheid. Improvisatie heeft, als een met een hoger doel gelieerd verlangen, alles te maken met je persoonlijke manier van ontsnappen, afhankelijk van je eigen fysionomische, psychologische en emotionele systeem, dat als medium geldt voor iedere vorm van informatie die je opneemt. Vanaf het moment dat zulks verder komt dan de blik-op-oneindig-en-voldane-glimlach-verwekkende meligheid waarin nogal wat gemusiceer vaak dreigt te verzanden, zal ik er geboeid van kunnen genieten. Pas op : ik veroordeel geen enkele vorm van muziek of kunst in het algemeen. Ik probeer enkel mijn persoonlijke manier van kunstbeleving uit te leggen, die misschien wel een verband houdt met een disfunctie van m’n linkeroog, waardoor ik automatisch al een andere kijk heb op de dingen.”
Hoe zeer er ook wordt geïmproviseerd, toch blijft er altijd een duidelijke hiërachie tussen de verschillende toonhoogten en -aarden hoor- en/of voelbaar.
Eric Thielemans :”Ongetwijfeld. Stilte moet sowieso altijd al het onderspit delven tegenover geluid. In dat opzicht voelen de meeste improvisatoren zich automatisch verplicht zich affirmatief op te stellen door te spelen i.p.v. zich stil te houden. Met “Rrauw!” wil ik tegen die stroming ingaan, zonder evenwel te ontkennen dat er altijd wel een of ander individu schuilgaat achter de diverse vormen van stilte waar wij naar op zoek gaan, in tegenstelling tot Cage, die, als epigoon van de opbloei van het Oosterse denken in het Amerika van de jaren ‘60, met zijn stilte het individu volledig heeft willen uitschakelen, wat hem, wat zijn eigen persoon betreft, alvast niet gelukt is, aangezien hij als auteur van zijn werk er centraal in stond. Beweren dat ik met “Rrauw!” de behoefte zou hebben om mij volledig weg te cijferen, zou getuigen van hypocrisie. Daarom ben ik niet te beroerd om toe te geven dat ik dit doe omdat ik de behoefte voel om mij op die manier te affirmeren.
Een andere behoefte, die ik met “Rrauw!” probeer uit te drukken, is het uitvergroten van de meest alledaagse, ogenschijnlijk banale, zintuiglijke ervaringen, o.a. via het vertragen van impulsen.”
..Maar in hoofdzaak betreft het een project over stilte.
Eric Thielemans :”Precies. Wij gaan deze stilte niet alleen via stilte, maar ook via geluid te lijf. Je kunt het nl. onmogelijk over stilte hebben als je het geluid negeert, net zoals je in een schilderij een lichtpunt pas kunt accentueren door de duistere gebieden nog donkerder te maken. Wat dat betreft, is “Rrauw!” bijgevolg een taoïstisch project, dat net is gestart en twee jaar zal duren.”
Ben je er wel zeker van dat veel mensen ‘hier oren naar zullen hebben’?
Eric Thielemans :”Je zegt daar zoiets. Er is inderdaad een nijpend tekort aan daadwerkelijk luisterend publiek in deze hoofdzakelijk op het visuele afgestemde wereld. “Rrauw!” is notabene zelf een audiovisueel evenement, niet dat ik nu plots cinematografische ambities zou beginnen koesteren, godbetert, maar ik wil nu eens iets meer dan nog maar eens een cd-tje uitbrengen met vier op mooie muziek improviserende muzikanten, die zelf ongetwijfeld veel lol zullen gehad hebben aan de opnamen, maar waarbij ik mij meteen de vraag stel hoeveel mensen daar vandaag nog op zitten te wachten. Mooi… allemaal goed en wel, maar het moet ook relevant zijn, vind ik. Trouwens, heb ik als muzikant dan niet het recht om, bij het creëren van iets, mij even buiten mijn actieterrein te begeven? We leven nu eenmaal in een ‘multimediamaatschappij’ waarin het ‘schoenmaker-blijf-bij-uw-leest’-principe vervaagt in dezelfde mate als waarin op andere vlakken de specialisatie net alsmaar nauwer wordt. Blijkbaar vindt ook wat dat betreft een wedren naar extremen plaats.”

Erik Vermeulen :”Vanaf het eerste moment dat Eric mij vroeg of ik geïnteresseerd was om mee te werken aan dit project, was ik meteen opgewonden. Ik ben enorm geboeid door de idee om rond het begrip ‘stilte’ te werken. Ik ben heel benieuwd waarnaar het ons allemaal zal leiden.
Bovendien vind ik samenwerken met Barre Phillips -zijn plaat met Evan Parker en Paul Bley behoort tot het beste wat ik tot hiertoe al gehoord heb in de wereld van de geïmproviseerde muziek- uiteraard een hele eer.”

Vanaf zijn tiende studeerde Eric Thielemans in de Academie van Overijse hoorn en percussie (bij Armand Van De Walle). Na vervolgens een paar jaartjes kunsthumaniora en nog een jaar of twee Antwerpse Jazz Studio te hebben gelopen, volgde hij diverse workshops bij Billy Hart. In 1998 kreeg hij van Barre Phillips en Julyen Hamilton lessen in improvisatie voor dans en muziek en een jaar later bracht Tony Oxley hem hedendaagse technieken in improvisatie en compositie voor drums en percussie bij.
Eric Thielemans werkte samen met o.a. Ben Monder, Doug Weiss, Michel Hatzigeorgiou, Jasper Blom, Jorrit Dykstra, Kurt Van Herck, Erwin Vann, Frank Vaganée, Tom Van Dyck en Laurent Dehors, Michael Moore, Paul Rutherford, Eric Schleichim, Serge Lazarevitch, Daniel Stokart, Eddy Loozen, Pierre Bernard en Cécile Broché en is o.m. terug te vinden op vier cd’s van Ben Sluijs en één in duo met Véronique Bizet. Hij maakt ook vast deel uit van Laurent Blondiau’s gezelschap ‘Määk’ Spirit’, dat onlangs in de Meent in Alsemberg zijn weldra te verschijnen cd opnam.


Onder de diverse locaties waar “Rrauw!” zal lopen, bevinden zich alvast :
-Limelight, Kortrijk : Residentie in het begin van het Happy New Year’s Festival (04-14 oktober 2002).
-Vooruit in Gent : 24 oktober (Minard schouwburg).
-Concertgebouw Brugge : 2003 (datum nog te bevestigen).

Zowel geluids- als beeldmateriaal van “Rrauw!” worden vastgelegd op DVD en zullen bijgevolg in dat formaat in de handel verkrijgbaar zijn.

homepage